PRAWO PRACY – wyjaśnienia Ministerstwa Rodziny i Polityki Społecznej (MRiPS) do przepisów dot. pracy zdalnej i okazjonalnej pracy zdalnej.
Należy zaznaczyć, że wyjaśnienia MRiPS do przepisów dotyczących pracy zdalnej i okazjonalnej pracy zdalnej (24 dni w roku) nie mają mocy wiążącej jednak jak każde tego typu interpretacje są cennymi wskazówkami, co do kierunku i trybu postępowania dla pracodawców, którzy przygotowują się do wejścia 7 kwietnia br. w życie przepisów w tym zakresie.
| Przypomnijmy: ustawą z dnia 1 grudnia 2022 r. o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw (ogłoszoną w Dzienniku Ustaw 6 lutego 2023 r.) zostanie wprowadzona od 7 kwietnia br. praca zdalna, jako stała forma świadczenia pracy, a jednocześnie uchylona zostanie dotychczasowa regulacja dotyczącą telepracy. Co ważne nowe przepisy będą miały zastosowanie także do stosunków pracy nawiązanych na innej podstawie niż umowa o pracę. Praca zdalna nie obejmuje prac: 1. szczególnie niebezpiecznych; 2. w wyniku, których następuje przekroczenie dopuszczalnych norm czynników fizycznych określonych dla pomieszczeń mieszkalnych; 3. z czynnikami chemicznymi stwarzającymi zagrożenie, o których mowa w przepisach w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy związanej z występowaniem czynników chemicznych w miejscu pracy; 4. związanych ze stosowaniem lub wydzielaniem się szkodliwych czynników biologicznych, substancji radioaktywnych oraz innych substancji lub mieszanin wydzielających uciążliwe zapachy; 5. powodujących intensywne brudzenie. Podstawą prawną dla okazjonalnej pracy zdalnej (obowiązuje od 7 kwietnia br.), której istotą jest umożliwienie pracownikowi wykonywania pracy w miejscu przez niego wskazanym (innym niż zakład pracy) w sytuacjach uzasadnionych potrzebami tego pracownika, np. w razie konieczności opieki nad potrzebującym doraźnego wsparcia członkiem rodziny, jest: Art. 6733 § 1 Kodeksu pracy: Praca zdalna może być wykonywana okazjonalnie, na wniosek pracownika złożony w postaci papierowej lub elektronicznej, w wymiarze nieprzekraczającym 24 dni w roku kalendarzowym. § 2 Do okazjonalnej pracy zdalnej nie stosuje się przepisów art. 6719–6724 oraz art. 6731§ 3 Kodeksu pracy. (czyli: – konieczności uzgodnienia wykonywania pracy, – polecenia pracodawcy czy wniosku pracownika, – określenia zasad wykonywania pracy w postanowieniu/regulaminie, – informacji dla pracownika ws. określenia jednostki organizacyjnej pracodawcy i wskazania osoby lub organu odpowiedzialnych za współpracę, – obowiązków pracodawcy dot. zapewnienia sprzętu, ekwiwalentu lub ryczałtu,wymagalności okresowych szkoleń BHP pracowników administracyjno-biurowych) § 3 Kontrola wykonywania pracy zdalnej kontrola w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy lub kontrola przestrzegania wymogów w zakresie bezpieczeństwa i ochrony informacji, w tym procedur ochrony danych osobowych, odbywa się na zasadach ustalonych z pracownikiem. |
Wyjaśnienia MRIPS wskazują m.in., że:
- pracodawca nie ma obowiązku zapewnienia pracownikowi wykonującemu pracę zdalną biurka i krzesła. Bezpośrednio przed wydaniem polecenia pracy zdalnej pracownik musi złożyć oświadczenie (w postaci papierowej lub elektronicznej), że ma warunki lokalowe
i techniczne do wykonywania takiej pracy a pracodawca nie może oceny pracownika w tym zakresie ani weryfikować ani podważać;
- pracodawca nie ma obowiązku pokrywania kosztów zużycia mediów, wody oraz użytkowania powierzchni mieszkania/domu pracownika do wykonywania pracy zdalnej. Tym niemniej pracodawca może koszty poniesione przez pracownika uwzględnić
w ryczałcie, co powinno zostać odzwierciedlone w porozumieniu z organizacjami związkowymi, regulaminie pracy zdalnej lub indywidualnym porozumieniu z pracownikiem;
- pracownik może wykonywać prace zdalną z różnych miejsc, jeśli będą one każdorazowo uzgodnione
z pracodawcą. Co do zasady, zatem będzie to miejsce zamieszkania pracownika lub inne miejsce przez niego wybrane, na które pracodawca wyraził zgodę;
- w ocenie Ministerstwa nie wydaje się możliwe, by pracownicy wykonujący pracę zdalną spełniali przesłanki objęcia kontrolą trzeźwości lub na obecność środków działających podobnie do alkoholu. Bowiem kontrole akie można przeprowadzić, gdy są niezbędne do zapewnienia ochrony życia i zdrowia pracowników lub innych osób, lub ochrony mienia. Co do zasady praca zdalna jest wykonywana przez pracowników za pomocą urządzeń teleinformatycznych i nie niesie za sobą wysokiego ryzyka dla zdrowia, życia czy mienia. Gdyby jednak pracownicy wykonujący pracę zdalną spełnili przesłanki zawarte we wprowadzanych przepisach, to mogą zostać objęci odpowiednią kontrolą, bo to pracodawca ustala grupę lub grupy pracowników nią objętych i sposób jej przeprowadzenia;
- limit 24 dni okazjonalnej pracy zdalnej pracy stosuje się bez względu na wymiar etatu, na jaki jest zatrudniony pracownik. W przypadku zmiany pracodawcy w trakcie roku kalendarzowego, pracownikowi
u kolejnego pracodawcy będzie przysługiwało prawo do pracy zdalnej okazjonalnej w wymiarze niewykorzystanym u dotychczasowego pracodawcy. Zaś w przypadku, w którym pracownik nie skorzysta
z pracy zdalnej okazjonalnej u poprzedniego pracodawcy bądź podejmie pracę w trakcie roku kalendarzowego, będzie mu przysługiwał pełen wymiar pracy zdalnej okazjonalnej;
- pracodawca nie ma obowiązku uwzględniania wniosku pracownika dot. pracy zdalnej okazjonalnej tym samym może odmówić jego uwzględnienia. Co jednak ważne odmowa uwzględnienia wniosku pracownika
o pracę zdalną okazjonalną nie może mieć charakteru dyskryminacyjnego. Zatem w ocenie Ministerstwa nie może być tak, że jednemu pracownikowi na danym stanowisku pracodawca udziela pracy zdalnej okazjonalnej a drugiemu nie;
- prawo pracownika do złożenia wniosku o wykonywanie pracy zdalnej okazjonalnej nie jest uzależnione od wykorzystania przez tego pracownika urlopu wypoczynkowego, w tym tzw. urlopu na żądanie.
- informacja o wymiarze wykorzystanej przez pracownika pracy zdalnej okazjonalnej powinna znaleźć się
w ust. 6 pkt 12 świadectwa pracy przygotowanego według pomocniczego wzoru świadectwa pracy, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 30 grudnia 2016 r. w sprawie świadectwa pracy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1862).
r.pr. Małgorzata Sobaczyńska-Raczak
